RINGKESAN

Tembung ringkesen mono saemper tegese karo tembung ikhtisar. Tembung loro iku mujudake andharan cekak saka wacana kang asli. Diarani andharan cekak, amarga ing ringkesan ora ngowahi bakune isi wacana. Bedane kang baku, ringkesan isih tetep njaga urut-urutan isine wacana asli, dene ing ikhtisar ora njaga urut-urutan mau.

Ngringkes iku njupuk pokok-pokok isine wacana kang dianggep penting utawa wigati. Kanthi ringkes, wacana kang dawa lan ngambra-ngambra bisa digawe luwih cendhak, nanging bab-bab kang penting ing wacana iku isih bisa ditemokake.

 Cara kang gampang supaya bisa nemokake pokok isine wacana yaiku kanthi nemokake gagasan kang pokok saka wacana kang diringkes. Bab-bab kang ora utawa kurang penting kang dudu pokoke isi, kayata cacahe ( kuantitas ) barang, bobote ( kualitas ) dhata, lan jeneng-jenenge panggonan dilebokake ing ringkesan mung menawa bab kasebut dianggep penting banget.

Sawise nemokake pokoke gagasan utawa pokok pikiran, banjur digoleki apa isine kang baku. Bakune isine iku banjur diandharake nganggo basane dhewe nanging urutane ajeg, ora owah. Sajrone nggawe ringkesan, becike ora maca wacana mau, cukup nggathuk-nggathukake pokoke gagasan utawa pikiran kang wis dicathet.

Sing diarani wacana narasi yaiku wacana kang mbudidaya nyritakake prastawa utawa kedadeyan kaya-kaya wong kang maca nyekseni dhewe utawa ngalami dhewe prastawa mau. Tembung liyane nerangake menawa narasi iku wacana kang nyritakake kanthi cetha rerangkening tumindak ing sajroning prastawa, kang winates ing sawijining wektu (wektune tartamtu). Wacana naratif ana werna loro, yaiku:

1. Narasi ekspositoris (narasi nonfiksi), yaiku wacana kang mung menehi katrangan lugu utawa apa anane. Upama jeksa nyritakake kedadeyan rajapati ing pengadilan.

 Tuladha:

Kadakwan Irfan teka menyang Pengadilan Agama Sidoarjo tanggal 21 September 2005. Sidhang perkara dhum-dhuman barang gono gini dibukak dening majelis hakim kang ditetuwani dening Basuni SH, Moh Toha SAg (hakim anggota) lan Drs. A Taufik (hakim anggota). Inti putusan hakim agama nyebutake donya brana antarane kadakwa lan Ny Eka Suhartini arupa bangunan omah, Honda Accord pengaji Rp 240 yuta, tabungan bank Rp 18 yuta kudu didum loro. Jalaran ora narimakake marang putusane hakim iki, sakala kadakwa nyuduk wetenge korban (Ny Eka Suhartini). Korban mbudidaya mlayu nuju lawang mburine meja hakim, kadakwa nguber korban karo ngethung-thungake ladinge. Jalaran dianggep ngalangi tumindake, kadakwa ngalihake kanepsone marang A Taufik…jras…jres..jras..jres. Lading kang ditamakake marang hakim anggota iki akhire gawe oncate nyawa loro.

2. Narasi sugestif (narasi fiksi), yaiku wacana kang ngracik kanthi runtut nganti bisa nggugah pengangen-angene wong kang maca. Wong kang maca terus bisa njupuk makna anyar, kang ora dibeberake kanthi cetha ing wacana mau.  Tuladhane: dongeng lan novel.

Tuladha:

………………………………………………………………………………………..

Rada cingak ajag, padha sakala lamune buyar. Makhluk sing jarene kancil menungsa iku jebul mung wujud wong lanang sing mlaku gleyang-gleyong kekeselen saka arah alas. Babar pisan ora duwe cakar lan suing sing pating crengingih. Mung pundhake sing manggul kayu kelet karo wesi sing ana bolongane ing pucuke. Mbuh apa jenenge.

“Wah nek mung kaya ngono wujude menungsa lha mbok sewidak rolas bae aku ora bakal wedi cil,” sumbare ajag sombong.

“Ya wis nek ngono adhepana”.

Mak semperat! Ajag mencolot metu saka papan pandelikane. Weruh ana kewan sing sajake arep nyerang menungsa sing satemene pemburu iku enggal ngarahake bedhile menyang ajag.

“Dhor!!” Swara jumedhor iku metu saka kayu lan wesi sing tumempel ing pipine menungsa kasebut. Sakala saka endhase ajag muncrat getih seger. Gembunge ngglimbung lan ora obah selawase. Sajrone trenyuh, kancil mesem. Dheweke slamet.

            Amanat kang bisa kajupuk yaiku: uwong kuwi ora kena sombong sanajan duweni kaluwihan amarga sombong gawe lali marang kakurangane.

Tuladha liya narasi yaiku:

v  Roman, novel, dongeng

v  Biografi, otobiografi

v  Anekdot, insiden

v  Sketsa, profil.

Struktur wacana narasi:

1. Biyasane narasi diwiwiti gambaran crita kang arep ditulis. Ing tahap iki penulis nepungke paraga crita, wektu lan panggonan kedadeyan utawa crita. Ing tahap iki biyasane digawe “atmosfir” supaya sing maca kepingin terus anggone maca dalan crita sateruse.

Tuladha:

Jenenge Wiro. Bocahe sedhengan endhek dhuwure. Wiwit cilik wis ora duwe bapa biyung. Bocah lola kasebut banjur dirumat dipek anak dening Ki Sentika. Ki Sentika iki kalebu wong sing sugih. Sawahe amba tur ingon-ingone uga ora sethithik. Putrane uga akeh, mula pangrengkuhe marang si Wiro uga kacek, beda yen kabandhing tresnane marang anake dhewe. Sanajan mangkono, si Wiro ora duwe rasa meri utawa lara ati. Suwalike, dheweke rumangsa beja dene Ki Sentika isih gelem ngrumat dheweke nganti saiki.

Saben dina dheweke kajibah angon wedhus sing puluhan cacahe. Si Wiro, kejaba kendel uga misuwur sugih akal kanggo ngayomi kewan ingon-ingone.

………………………………………………………………………………………...

2. Ing tengahing crita, biyasane ana sing jenenge masalah. Masalah iki gawe crita dadi nyenengke utawa narik kawigaten amarga paraga oleh alangan anggone nggayuh ancas (tujuane).

Tuladha:

………………………………………………………………………………………...

“Mbuh ra ruh, duwekmu apa dudu. Nanging,…ya wis, saiki aku ora sida njaluk wedhusmu, nanging ana sarate. Yen kowe ora bisa minangkani ya kepeksa wedhusmu tak pangan siji. Sarate, kowe lan wedhusmu kabeh kudu ngalih saka kene. Mlaku liwat ngarepku kanthi sarat, buntute wedhusmu aja nganti ana sing ketok. Anggonmu ndhelikake ora oleh dibuntel nganggo barang apa wae. Yen nganti ana sing ketok, ya iku sing bakal tak caplok.”

………………………………………………………………………………………...

3. Sateruse, ana sing diarani resolusi utawa “penyelesaian masalah”. Nanging, trekadhang ana penulis kang ndadekake sing maca ana pitakonan “Crita iki akhire piye?”. Gawe masalah nggantung bisa wae, amarga dalan urip ing donya iki pancen mlaku terus, ora bisa dikira-kira kaya ngapa pungkasane.

Tuladha:

………………………………………………………………………………………..

Nganti rada sawetara, Si Wiro nggeget lambe. Bareng nemu akal, si Wiro sakala bingar cahyane. Gegancangan dheweke nyedhaki wedhus-wedhuse. Kabeh wedhuse dikandhani dikongkon mlaku urut kacang karo nyokot buntute kancane sing ana ing ngarep. Dene buntute wedhus sing  mburi kepeksa si Wiro dhewe sing nyakot. Sawise ngono nuli mlaku liwat ngarepe si Gembong. Nyipati sesawangan iku, si Gembong ngguyu kepingkel-pingkel. Si Gembong lagi percaya, kejaba kendel, si Wiro pancen sugih akal temenan.