TEKS WACANA EKSPOSISI

Nulis wacana kuwi ora gampang, mesthine kudu eling wacana kang kepriye kang dikarepake. Mula iku miturut jenikang wacana iku ana narasi, deskrepsi, eksposisi, argumentasi lan persuasi.

Wacana eksposisi tegese wacana kanggo mbeberake anane analisis proses kanthi cara narasi. Miturut KBBI (2009:290) eksposisi tegese uraian/ paparan kang nduweni ancas mbeberake maksud lan tujuan. Wacana eksposisi yaiku salah sawijining wacana kang mbudidaya ngandharake pokok pikiran kang bisa njembarake wawasan utawa pangertene kang maca. Supaya luwih cetha biasane digenepi nganggo grafik, utawa gambar. Wujud tulisan uga  kangkat, akurat, lan padat.

Wacana eksposisi adate digunakake kanggo mbabarake kawruh utawa ilmu, definisi, pangerten, cak-cakan sawijining kegiyatan, methode, cara lan proses dumadi sawijining kedadeyan utawa bab, tuladhane wacana eksposisi yaiku pawarta kang ana ing koran lan  cara-cara nggawe barang tertemtu kayata ng gawe sabuk saka kulit, tas kulit, carane nggawe tahu, lan sapanunggalale. Ana sajroning nulis wacana eksposisi penulis kudu nduweni kawruh bab pola pengembangan paragraf.

Pola pengembangan paragraf kang bisa dienggo ing wacana eksposisi:

 

§  Proses

Pengembangan proses arep padha karo pengembangan kranalogis. Bedhane pengembangan kranalogis mentingke bab urutaning wektu, dene pengembangan proses mentinorae oeah-owahan kang dumadi saka owah-owahan siji tumuju owah-owahan candhake.

Tuladha:

Mendhem Ari-Ari

Mendhem ari-ari iku salah sijining upacara kelairan kang umum diadani malah uga ana ing dhaerah-dhaerah (suku-suku liya). Ari-ari iku bagian penghubung antaraning ibu lan bayi nalika bayi isih ana ing njero gua garba (kandungan). Istilah liya kanggo ari-ari yaiku aruman utawa embing-embing (mbimbing). Wong Jawa percaya yen ari-ari sejatine salah sijine sedulur papat utawa sedulur kembar si bayi mulane ari-ari kudu dirawat lan dijaga. Saupama anggone mendhem ari-ari iku diwenehi lampu (senthir) kanggo penerangan. Sentrir kuwi mujudake simbol ”pepadhang” kanggo bayi. Senthir diurubake nganti 35 dina (selapan). Sadurunge dipendhem, ari-ari dikumbah nganti resik banjur dilebokake ana ing kendhi utawa bathok klapa. Sadurunge ari-ari dilebokake alas kendhi diwenehi godhong senthe banjur kendhine ditutup nganggo lemper kang isih anyar lan dibungkus nganggo kain mori. Kendhi banjur digendhong, dipayungi, digawa mara ing papan penguburan. Panggonan ngubur kendhi kudu ana ing sisih tengen lawang utawa omah. Kang mendhem kendhi kudu bapak kandhung bayi.

§  Contah /Tuladha

Yaiku gagasan kang nduweni sipat umum kadangkala merlokake bukti-bukti utawa conta konkrit, conta kang nyata, amrih bisa dimangerteni dening pamaos.

Tuladha:

Dhele kang arep digawe tempe kudu dikumbah nganti resik, jalaran yen ora resik bisa babar/ora bisa dadi tempe. Kedhele kang isih reged/ora bersih ora bisa gawe matenge tempe amarga tempe ora bisa ”bereaksi” kanthi sempurna. Dadi kedhele mau wurung dadi tempa. Saliyane kuwi, kedhele kang isih reged, bisa njalari tempe dadi ireng.

§  Sebab akibat

Pengembangan paragraf jinis iki migunakake penalaran sebab akibat. Urutane bisa kawiwitan saka sebab tumuju akibat utawa sewalike. Gagasan pokoke bisa ana ing sebab utawa akibat.

Tuladha:

Yen ditilik saka kahanan kang sejatine, sajake akeh warga Surabaya kang mbuwang sampah sembarangan. Kamangka sampah kasebut bisa mbuntani saluran banyu. Akibate, ing sadhengah panggonan tuwuh banjir. Tuladhane kaya kang dumadi ing pungkasan wulan iki.

§  Mbandinorae/ perbandingan

Ana sajroning iki diwedharake rong bab kang beda utawa luwih kanggo nyengkuyung gagasan pokok.

Tuladha:

Tuku pitik jaman saiki kudu ngati-ngati, amarga akeh pitik utawa sata iwen kang kena flu burung. Antaraning pitik sehat lan pitik kang nandang lelara bisa dibedakake. Pitik sehat kuwi pitik kang trengginas, ora lemes. Saka cucuke ora metu ilere tur rupane seger abang ora alum. Saka brutune ora mbanyu utawa nelek tur rupane ora ireng/ pucet ning abang seger. Dene pitik kang nandang lelarakuwi pitik kang lemes, ora nduwe daya. Saka pucuk lan brutune metu iler/banyu, lan rupane alum.

§  Analogi

Tegese analogi yaiku medharake bab-bab kang padha loro utawa luwih.

Tuladha:

Anak kuwi kembang ing kauripan. Anak kuwi wewangian ana sajroning bebrayan/ rumah tangga. Anak kuwi kang bisa nyegah bubrahe balesomah. Anak uga tambaking gegayuhan sajroning rekasaning ngaurip. Upamane ana saling babak antaraning urip bebojoan, yen ngelingi anak kang isish suci, bisa dadi lereming ati kang panas. Anak pancen kembange balesomah.

 

Carane nulis wacana eksposisi yaiku :

§     Nemtakake underane perkara uatawa tema

§     Nemtakake tujuwan

§     Ngumpulake data saka maneka sumber

§     Nyusun cengkorongan utawa kerangka kang cocog karo tema kang dipilih

§     Ngrembakake cengkorongan utawa kerangka dadi wacana eksposisi.

Tuladha wacana eksposisi.

 

Tibane pesawat kang duweni kapasitas 266 penumpang airbus A300-600 minangka prastawa kang kaping pindho tumrap American Airlines, sawetara pirang detik anggone lepas landas saka bandara udara internasional O’Hare Chicago. Dumadakan mesin sisih kiwa uwal saka panggonan. Pilot kang ora bisa ngendalekake pesawat jalaran ”keseimbangan” pesawat dumadakan owah kanthi pratandha tibane mesin abote 5 tan. Pesawat tiba ing papan parkiran kendaraan udakara 31 detik sawise tibane mesin. Ana 271 penumpang lan awak tewas sanalika. Kacilakan liyane ngenani tibane mesin uga kadadeyan dening pesawat kargo El-Al duweke flag carier Israel, 4 Oktaber 1992. Mesun nomer papat utawa kang paling buri elare pesawat sisih tengen, jalaran fuse-pin (baut mesin) cacah loro uwal. Mesin nomer telu uga dumadakan ilang lan pilot kang ora bisa ngendalekake mesin, nabrak gedung bertingkat ing Amsterdam, Belanda. Awak pesawat cacahe papat lan 47 kang manggon ana ing gedhung tiwas sanalika.